Zrozumie膰 zachowanie

Zrozumie膰 zachowanie

Zachowanie osoby z autyzmem zwi膮zane jest z zaburzon膮 sfer膮 komunikacji spo艂ecznej oraz radzeniem sobie z emocjami.

Autyzm to zaburzenie rozwoju. Nie myl zaburzenia z chorob膮 psychiczn膮. Osoby Jednak autyzm jest zaburzeniem rozwoju psychicznego.聽Pami臋tajmy r贸wnie偶, 偶e osoby z autyzmem podobnie jak wszyscy inni ludzie w populacji, mog膮 r贸wnie偶聽 zapada膰 na choroby psychiczne.

Autyzm to zaburzenie, kt贸rego geneza do dzisiaj nie zosta艂a jednoznacznie wyja艣niona przez nauk臋. Wsp贸艂czesne badania sugeruj膮, 偶e autyzm jest zaburzeniem wrodzonym, ale model dziedziczenia nie jest do ko艅ca potwierdzony.

Podejrzewa si臋, 偶e istniej膮 czynniki maj膮ce wp艂yw na m贸zg dziecka w czasie ci膮偶y i zalicza si臋 do nich zar贸wno czynniki biologiczne (choroby zaka藕ne, wirusy, bakterie), jak i chemiczne (alkohol etylowy, kwas walproinowy, za偶ywane leki podczas ci膮偶y i nara偶enie p艂odu na metale ci臋偶kie). Nieprawid艂owa praca m贸zgu ma 艣cis艂y zwi膮zek z autyzmem, ale naukowcy do dzisiaj nie s膮 zgodni, kt贸re cechy m贸zgu odpowiadaj膮 za dane zaburzenia w funkcjonowaniu autystyka.

Pewne zachowania w autyzmie t艂umaczy si臋 tzw. teori膮 istotno艣ci obrazu, kt贸ra wyja艣nia po cz臋艣ci pod艂o偶e nieadekwatnej reakcji emocjonalnej na bod藕ce sensoryczne (unikanie kontaktu wzrokowego, unikanie nowych dozna艅, nadwra偶liwo艣膰 s艂uchowa, dziwaczne zainteresowania, nieadekwatna fascynacja zwyk艂ymi przedmiotami).

W m贸zgu zdrowego dziecka buduje si臋 鈥瀔rajobraz istotno艣ci鈥 鈥 rodzaj mapy, kt贸ra okre艣la znaczenie wszystkiego w otoczeniu. M贸zg uczy si臋 ignorowa膰 w sferze poznawczej rzeczy ju偶 znane.U dziecka z autyzmem nieprawid艂owa percepcja emocjonalna, kt贸ra jest skutkiem anomalii pracy m贸zgu, powoduje nieadekwatne reakcje np. strachu na szelest papieru lub d藕wi臋k suszarki. M贸zg autystyka ma trudno艣ci z uczeniem si臋 i ignorowaniem bod藕c贸w oboj臋tnych dla dziecka zdrowego. Zwyczajowo oboj臋tne przedmioty (np. talerze, k贸艂eczka, patyczki, cukierki, nawet zabawki) s膮 dla autystyka 藕r贸d艂em fascynacji, emocjonalnego zaanga偶owania i obsesyjnych zainteresowa艅, niezrozumia艂ych dla r贸wie艣nik贸w i otoczenia.

Zniekszta艂cony krajobraz istotno艣ci nara偶a dziecko z autyzmem na nieprzyjemne doznania emocjonalne. Doznania te maj膮 cz臋sto dramatyczny skutek dla samego dziecka, jak i jego rodzic贸w. Nie pozwalaj膮 na normalne funkcjonowanie w sytuacjach wymagaj膮cych skupienia na istotnej czynno艣ci typu nauka, czytanie, pisanie, spacer, zabawa z r贸wie艣nikami.

Autyzm a choroba psychiczna?

Autyzm nie jest chorob膮 psychiczn膮. Jest zaburzeniem pracy m贸zgu i pierwsze symptomy mo偶na rozpozna膰 ju偶 u dzieci, kt贸re uko艅czy艂y 18 miesi臋cy 偶ycia. Owszem, tak jak inne osoby z populacji osoby z autyzmem mog膮 zapada膰 na choroby psychiczne.

Czy autyzm jest upo艣ledzeniem umys艂owym?

Je艣li chodzi o iloraz inteligencji, niekt贸re osoby z autyzmem s膮 w normie intelektualnej, a nawet s膮 wybitnie zdolne, ko艅cz膮 studia wy偶sze i robi膮 karier臋 naukow膮. M贸wimy o osobach wysokofunkcjonuj膮cych. Autyzm i niepe艂nosprawno艣膰 intelektualna nie zawsze idzie w parze.聽 Ocenia si臋, 偶e oko艂o 50鈥60% os贸b z autyzmem cierpi na wsp贸艂istniej膮c膮 niepe艂nosprawno艣膰 intelektualn膮, czyli niedorozw贸j umys艂owy. Dlatego istnieje grupa os贸b z autyzmem i niepe艂nosprawno艣ci膮 intelektualn膮. W tym przypadku problemy komunikacyjne i spo艂eczne s膮 z regu艂y g艂臋bsze. Osoby te wymagaj膮 innego zakresu wsparcia i pomocy terapeutycznej.

Czy osoby z autyzmem wygl膮daj膮 inaczej?

Po wygl膮dzie nie rozpoznasz osoby z autyzmem. Autyzm nie jest widoczny. Osob臋 z autyzmem rozpoznasz po zachowaniu i po trudno艣ciach w komunikacji.

Czy osoby z autyzmem maj膮 trudno艣ci w komunikacji z innymi i w zachowaniu spo艂ecznym?

Objawy autyzmu s膮 r贸偶ne. Wszystko tak naprawd臋 zale偶y od indywidualnego przypadku. W zwi膮zku ze swoimi ograniczeniami wynikaj膮cymi z zaburzenia, osoby z autyzmem komunikuj膮 si臋 lepiej lub gorzej. Istniej膮 osoby, kt贸re pos艂uguj膮 si臋 jedynie has艂ami, u偶ywaj膮 komunikator贸w (tablet贸w ze specjalnym oprogramowaniem) lub gestami. S膮 r贸wnie偶 osoby, kt贸re mo偶emy uzna膰, 偶e s膮 „wygadane”, ale jednocze艣nie nieadekwatne zachowania i specjalne potrzeby funkcjonowania wskazuj膮, 偶e maj膮 problemy w komunikacji z innymi. Mo偶esz spotka膰 osoby wycofane. Spotkasz r贸wnie偶 osoby nadmiernie wykazuj膮ce ch臋膰 kontaktu. Mo偶esz uzna膰, 偶e wr臋cz narzucaj膮 sw贸j kontakt. Wszystko zale偶y od podj臋tych proces贸w terapeutycznych, stopnia zaburzenia i cech objawowych.

Na czym dok艂adnie polegaj膮 problemy os贸b z autyzmem w porozumiewaniu si臋?

Cz臋艣膰 os贸b z autyzmem to osoby niem贸wi膮ce. Osoby te, wydaje si臋, 偶e nie wykazuj膮 ch臋ci komunikowania si臋 z innymi. Osoby te rozumiej膮 jednak pojedyncze s艂owa lub proste zdania. Reaguj膮 na s艂owne polecenia. Potrafi膮 odczyta膰 proste informacje i stosowa膰 si臋 do nich. Rozumiej膮 gesty innych ludzi. Pos艂uguj膮 si臋 pomocami komunikacyjnymi: symbolami, piktogramami, rysunkami lub fotografiami. Do osoby z autyzmem m贸wi si臋 w spos贸b prosty i konkretny. Dobrze jest u偶ywa膰 gest贸w, wr臋cz „przerysowywa膰” gestykulacj臋. Nie nale偶y u偶ywa膰 og贸lnik贸w i abstrakcji.聽Cz臋艣膰 os贸b z autyzmem to osoby m贸wi膮ce „echolali膮” czyli powtarzaniem.聽Jest to spos贸b odpowiadania polegaj膮cy na powtarzaniu us艂yszanych od rozm贸wcy s艂贸w. Echoalia to specyficzne, automatyczne powtarzanie d藕wi臋k贸w, wyraz贸w, a czasem ca艂ych zda艅, bezpo艣rednio po ich us艂yszeniu. Na przyk艂ad na pytanie: – 鈥瀓ak si臋 masz?鈥, osoba z autyzmem odpowiada: 鈥瀓ak si臋 masz?鈥. Jednocze艣nie powiniene艣 to zrozumie膰 jako potwierdzenie „tak, mam si臋 dobrze” Jest to typowy, czyli prawid艂owy spos贸b charakteryzuj膮cy rozwijaj膮ce si臋 dzieci. Z regu艂y ma to miejsce pomi臋dzy 2 a 9 miesi膮cem 偶ycia. W przypadku os贸b z autyzmem ich zaburzenie rozwojowe prowadzi do pozostania na tym etapie rozwoju komunikacyjnego. Echolalia zostaje z nimi przez ca艂e, tak偶e doros艂e 偶ycie.聽Osoby z autyzmem mo偶na rozpozna膰 po problemach w porozumiewaniu si臋 i nietypowym zachowaniu. Cz臋sto maj膮 trudno艣ci z funkcjonowaniem w miejscach publicznych. Interakcje spo艂eczne s膮 zaburzone i rozpoznawalne. Osoby z autyzmem maj膮 specyficzne, by膰 mo偶e dziwaczne sposoby zachowywania si臋, ich zainteresowania s膮 bardzo w膮skie, a aktywno艣ci ograniczone.

Na co zwraca膰 uwag臋, jak rozmawiam z osob膮 z autyzmem?

Wszystkie wymienione trudno艣ci komunikacyjne os贸b z autyzmem wynikaj膮 z powodu zaburze艅 rozwojowych. Te ograniczenia powoduj膮, 偶e musisz postara膰 si臋 dostosowa膰 kontakt i rozmow臋 z osob膮 z autyzmem do jej mo偶liwo艣ci. Wi臋kszo艣膰 os贸b z autyzmem jest niezdolna do zachowa艅 manipulacyjnych. Nie oceniaj osoby z autyzmem po zachowaniu, z regu艂y nie ma z艂ych intencji. Jest zaburzona. Nie wszystkie osoby z autyzmem maj膮 wszystkie wymienione ograniczenia komunikacyjne i spo艂eczne. Czasem jest to nawet niezauwa偶alne, ale specyficzne zachowania i przyzwyczajenia wskazuj膮, 偶e osoba cierpi na autyzm.

Jakie zachowania mog膮 niepokoi膰?

W pierwszym roku 偶ycia nale偶y zwr贸ci膰 uwag臋, czy nie wyst臋puje ograniczenie kontaktu wzrokowego i reakcji na wo艂anie po imieniu. Je偶eli ten kontakt jest kr贸tkotrwa艂y – mo偶e to by膰 niepokoj膮ce. Cz臋sto mo偶na do艣wiadczy膰 sytuacji, 偶e dziecko patrzy na osob臋, ale „patrzy jakby przez t臋 osob臋, przez szk艂o”. W kolejnych etapach rozwoju (drugi rok 偶ycia) niepokoj膮cy mo偶e by膰 brak wsp贸lnego pola uwagi, brak umiej臋tno艣ci zabawy tematycznych i na niby. Objawem mo偶e by膰 r贸wnie偶 brak zainteresowania, co robi膮 i聽 w co bawi膮 si臋 inne dzieci. Rutynowe zachowania, schematyczne dzia艂anie, kr臋cenie przedmiotami i samym sob膮, czasem trzepotanie r膮czkami – to kolejne symptomy, na kt贸re trzeba zwr贸ci膰 uwag臋. Je偶eli mowa nie rozwija si臋 prawid艂owo w okresie od 1-3 roku 偶ycia, wyst臋puje brak gaworzenia, wokalizacji, s艂贸w – oznacza to, 偶e dziecko mo偶e cierpie膰 mi臋dzy innymi na autyzm.

Jak mo偶na zdiagnozowa膰 osob臋 z autyzmem?

Przede wszystkim nale偶y zwr贸ci膰 si臋 do specjalist贸w:

  • psychiatra
  • neurolog
  • psycholog

Pomog膮 w ustaleniu, czy nie wyst臋puj膮 dodatkowe czynniki maj膮ce wp艂yw na wyst臋puj膮ce objawy (neurolog). Stwierdz膮, czy w sferach komunikacji spo艂ecznej oraz rozwoju zabawy wyst臋puj膮 powa偶ne trudno艣ci. Doradz膮 do kogo si臋 zwr贸ci膰 w celu ewentualnej wczesnej terapii. Wska偶膮 mo偶liwo艣ci dziecka na etapie rozwoju. Pokieruj膮 do Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej (PPP wystawia na podstawie obserwacji opinie o wczesnym wspomaganiu rozwoju i o potrzebie kszta艂cenia specjalnego) – te dokumenty potrzebne s膮 do plac贸wek edukacyjnych, aby mog艂y wdro偶y膰 zalecenia zwi膮zane z edukacja i wychowaniem.