Co to jest Autyzm?

Co to jest Autyzm

Zaburzenia ze spektrum autystycznego ( z ang. Autistic Spectrum Disorder, ASD) nale偶膮 do grupy zaburze艅 rozwojowych m贸zgu cz艂owieka. Wp艂ywaj膮 na zdolno艣膰 komunikowania si臋, utrzymywania kontakt贸w spo艂ecznych i okazywania emocji. Osoby zaburzone charakteryzuj膮 trudno艣ci w komunikacji werbalnej i niewerbalnej oraz powtarzaj膮ce si臋, schematyczne post臋powanie.

Od maja 2013 roku, wed艂ug najnowszej instrukcji organizacji WHO, m贸wimy o jednej jednostce diagnostycznej 鈥 autystycznym spektrum zaburzeniowym (ASD). Wcze艣niej lekarze grupowali je na poszczeg贸lne podtypy, takie jak zaburzenia autystyczne, dzieci臋ce zaburzenia dezintegracyjne, inne zaburzenia rozwojowe oraz Zesp贸艂 Aspergera.

Bez wzgl臋du na stanowisko 艣rodowiska medycznego i WHO wa偶ne jest, aby zaburzenia zachowania by艂y diagnozowane w jak najwcze艣niejszym wieku dziecka. Diagnoza musi by膰 pe艂na i wraz z rozwojem dziecka modyfikowana.

U dziecka z autyzmem nieprawid艂owa percepcja emocjonalna, kt贸ra jest skutkiem anomalii pracy m贸zgu, powoduje nieadekwatne reakcje np. strachu na szelest papieru lub d藕wi臋k suszarki. M贸zg autystyka ma trudno艣ci z uczeniem si臋 i ignorowaniem bod藕c贸w oboj臋tnych dla dziecka zdrowego. Zwyczajowo oboj臋tne przedmioty (np. talerze, k贸艂eczka, patyczki, cukierki, nawet zabawki) s膮 dla autystyka 藕r贸d艂em fascynacji, emocjonalnego zaanga偶owania i obsesyjnych zainteresowa艅, niezrozumia艂ych dla r贸wie艣nik贸w i otoczenia.

Spektrum autystyczne to szerokie poj臋cie, obejmuj膮ce r贸偶ne typy os贸b o cechach autystycznych, wykazuj膮cych odmienne mechanizmy lub przyczyny powoduj膮ce trudno艣ci rozwojowe i maj膮ce cz臋sto odr臋bne wymagania wobec 艣rodowiska. Wszystkie one charakteryzuj膮 si臋 znacznymi zaburzeniami interakcji spo艂ecznych i komunikacji, jak r贸wnie偶 znacznie ograniczonymi zainteresowaniami i bardzo powtarzalnym zachowaniem.

Autyzm jest zaburzeniem neurorozwojowym, kt贸re ma wp艂yw na zdolno艣膰 komunikowania si臋, utrzymywania kontakt贸w spo艂ecznych i okazywania emocji. Autyzm nale偶y do grupy ca艂o艣ciowych zaburze艅 rozwojowych. Zaburzenia okre艣la si臋 jako ca艂o艣ciowe, poniewa偶 dotycz膮 obszar贸w funkcjonowania, gdzie zaburzone jest wiele sfer rozwoju.
Autyzm to zaburzenie, kt贸rego geneza do dzisiaj nie zosta艂a jednoznacznie wyja艣niona przez nauk臋. Wsp贸艂czesne badania sugeruj膮, 偶e autyzm jest zaburzeniem wrodzonym, ale model dziedziczenia nie jest do ko艅ca potwierdzony.

Podejrzewa si臋, 偶e istniej膮 czynniki maj膮ce wp艂yw na m贸zg dziecka w czasie ci膮偶y i zalicza si臋 do nich zar贸wno czynniki biologiczne (choroby zaka藕ne, wirusy, bakterie), jak i chemiczne (alkohol etylowy, kwas walproinowy, za偶ywane leki podczas ci膮偶y i nara偶enie p艂odu na metale ci臋偶kie). Nieprawid艂owa praca m贸zgu ma 艣cis艂y zwi膮zek z autyzmem, ale naukowcy do dzisiaj nie s膮 zgodni, kt贸re cechy m贸zgu odpowiadaj膮 za dane zaburzenia w funkcjonowaniu autystyka.

Pewne zachowania w autyzmie t艂umaczy si臋 tzw. teori膮 istotno艣ci obrazu, kt贸ra wyja艣nia po cz臋艣ci pod艂o偶e nieadekwatnej reakcji emocjonalnej na bod藕ce sensoryczne (unikanie kontaktu wzrokowego, unikanie nowych dozna艅, nadwra偶liwo艣膰 s艂uchowa, dziwaczne zainteresowania, nieadekwatna fascynacja zwyk艂ymi przedmiotami).

W m贸zgu zdrowego dziecka buduje si臋 鈥瀔rajobraz istotno艣ci鈥 鈥 rodzaj mapy, kt贸ra okre艣la znaczenie wszystkiego w otoczeniu. M贸zg uczy si臋 ignorowa膰 w sferze poznawczej rzeczy ju偶 znane.U dziecka z autyzmem nieprawid艂owa percepcja emocjonalna, kt贸ra jest skutkiem anomalii pracy m贸zgu, powoduje nieadekwatne reakcje np. strachu na szelest papieru lub d藕wi臋k suszarki. M贸zg autystyka ma trudno艣ci z uczeniem si臋 i ignorowaniem bod藕c贸w oboj臋tnych dla dziecka zdrowego. Zwyczajowo oboj臋tne przedmioty (np. talerze, k贸艂eczka, patyczki, cukierki, nawet zabawki) s膮 dla autystyka 藕r贸d艂em fascynacji, emocjonalnego zaanga偶owania i obssesyjnych zainteresowa艅, niezrozumia艂ych dla r贸wie艣nik贸w i otoczenia.

Zniekszta艂cony krajobraz istotno艣ci nara偶a dziecko z autyzmem na nieprzyjemne doznania emocjonalne. Doznania te maj膮 cz臋sto dramatyczny skutek dla samego dziecka, jak i jego rodzic贸w. Nie pozwalaj膮 na normalne funkcjonowanie w sytuacjach wymagaj膮cych skupienia na istotnej czynno艣ci typu nauka, czytanie, pisanie, spacer, zabawa z r贸wie艣nikami.

Jakie rodzaje autyzmu wyr贸偶niamy

Autyzm wczesnodzieci臋cy

鈥 inaczej autyzm g艂臋boki albo聽zesp贸艂 Kannera. Wyst臋puje 4 razy cz臋艣ciej u聽ch艂opc贸w ni偶 dziewczynek.

Typowe objawy:
鈥 trudno艣ci w聽zakresie komunikowania swoich stan贸w uczuciowych i聽emocjonalnych,
鈥 problemy w聽kontaktach spo艂ecznych, k艂opoty z聽integracj膮 wra偶e艅 zmys艂owych,
鈥 przymus sta艂o艣ci otoczenia,
鈥 spo艂eczna samoizolacja,
鈥 stereotypowe czynno艣ci,
鈥 zaburzenia mowy, echolalia,
鈥 wybitna pami臋膰 mechaniczna,
鈥 brak reakcji na聽w艂asne imi臋,
鈥 zazwyczaj niewymawianie ani jednego s艂owa w聽wieku 16 miesi臋cy,
鈥 unikanie kontaktu wzrokowego z聽rozm贸wc膮.

Autyzm atypowy

鈥 znajduje si臋 w聽klasyfikacji ICD-10 pod聽kodem F84.1. Objawy nie聽s膮 jednoznaczne i聽pe艂ne. Pierwsze symptomy choroby pojawiaj膮 si臋 p贸藕niej ni偶 w聽przypadku autyzmu wczesnodzieci臋cego. Autyzm atypowy mo偶e rozwin膮膰 si臋 oko艂o 3 roku 偶ycia, a聽nawet p贸藕niej.

Zesp贸艂 Aspergera

鈥 inaczej syndrom Aspergera (ang. Asperger鈥檚 Syndrome, AS).Znajduje si臋 w聽ICD-10 pod聽kodem F84.5. Nale偶y do聽tzw. 艂agodnych postaci autyzmu.

G艂贸wne objawy syndromu Aspergera:
鈥 upo艣ledzenie umiej臋tno艣ci spo艂ecznych,
– niech臋膰 pracy w聽grupie,
鈥 ograniczona elastyczno艣膰 my艣lenia,
– obsesyjne zainteresowania,
– trudno艣ci w聽akceptacji zmian otocznia,
– zachowania rutynowe,
– trudno艣ci w聽komunikacji niewerbalnej.

W聽odr贸偶nieniu od聽autyzmu dzieci臋cego dzieci z聽zespo艂em Aspergera (ZA) wykazuj膮 raczej prawid艂owy rozw贸j poznawczy, nie聽ma op贸藕nie艅 w聽rozwoju mowy ani zaburze艅 uniemo偶liwiaj膮cych logiczn膮 komunikacj臋. Osobom z聽ZA聽艂atwiej zaadaptowa膰 si臋 tak偶e do聽艣rodowiska spo艂ecznego.

Upo艣ledzenie zdolno艣ci niewerbalnego uczenia si臋

鈥 ang. Nonverbal Learning Disabilities, NLD. Znajduje si臋 w聽ICD-10 pod聽kodem F81.9. Obrazem klinicznym bardzo przypomina zesp贸艂 Aspergera.

G艂贸wne objawy:

– nadwra偶liwo艣膰 zmys艂贸w,
– brak umiej臋tno艣ci komunikowania si臋 pozawerbalnie,
– bogate s艂ownictwo,
– trudno艣ci w聽zakresie r贸wnowagi i聽grafomotoryki,
– brak umiej臋tno艣ci wyobra偶eniowych,
– s艂aba pami臋膰 wzrokowa,
– problemy w聽kontaktach z聽r贸wie艣nikami,
– dos艂owna interpretacja przekaz贸w s艂ownych,
– zachowania stereotypowe.

Ca艂o艣ciowe zaburzenie rozwoju nie聽zdiagnozowane inaczej

鈥 w聽skr贸cie PDD-NOS. Znajduj膮 si臋 pod聽kodem F84.9. Rozpoczynaj膮 si臋 we聽wczesnym dzieci艅stwie. Objawiaj膮 si臋 trudno艣ciami w聽kontaktach spo艂ecznych, trudno艣ciami w聽komunikacji, s艂abo艣ci膮 fizyczn膮 i聽nietypowym zachowaniem. Do聽PDD-NOS zalicza si臋 m.in.聽zesp贸艂 Hellera (utrata umiej臋tno艣ci spo艂ecznych, motorycznych i聽j臋zykowych) i聽zesp贸艂 Retta (g艂臋boka niesprawno艣膰 ruchowa, ograniczone mo偶liwo艣ci komunikacji z聽otoczeniem, stereotypowe ruchy r膮k, st臋pienie emocjonalne, ataksja, przykurcze mi臋艣ni).

Autyzm wysokofunkcjonuj膮cy

鈥 ang. High-Functioning Autism, HFA. Nie聽jest jednostk膮 chorobow膮, ale聽okre艣lenie to聽stosuje si臋 wobec os贸b chorych na聽autyzm, kt贸re w聽miar臋 dobrze radz膮 sobie w聽spo艂ecze艅stwie.

Zaburzenia semantyczno-pragmatyczne

鈥 ang. Semantic-Pragmatic Disorder, SPD. Przede wszystkim objawy cechuj膮 si臋 trudno艣ciami w聽zakresie rozumienia i聽produkcji mowy oraz聽w聽op贸藕nieniu w聽rozwoju mowy. Osoba nie聽jest w聽stanie, np.聽uchwyci膰 aluzji, 偶art贸w s艂ownych, metafor, analogii czy聽ukrytych sugestii, dwuznacznych sytuacji

Zesp贸艂 wielu z艂o偶onych zaburze艅 rozwojowych

鈥 ang. Multiple-complex Developmental Disorder, McDD. Na聽t臋 jednostk臋 chorobow膮 sk艂ada si臋 wiele r贸偶norodnych objaw贸w:

– zaburzenia emocjonalne,

– nieprawid艂owo艣ci w聽kontaktach spo艂ecznych,
– trudno艣ci w聽komunikacji,
– ograniczone wzorce zachowa艅,
– zaburzenia my艣lenia.

Hyperleksja

鈥 przejawia si臋 w聽postaci k艂opot贸w z聽rozumieniem j臋zyka m贸wionego, trudno艣ci w聽socjalizacji, nadwra偶liwo艣ci zmys艂owej, zachowaniach autostymualcyjnych, my艣lenia konkretnego na聽rzecz abstrakcyjnego, przymusu trzymania si臋 rutyny.

Zaburzenia ze聽spektrum autyzmu nie聽s膮 jednolite objawowo. Autyzm wymaga dok艂adnej diagnozy r贸偶nicowej, np.聽ze聽schizofreni膮 dzieci臋c膮, reaktywnym zaburzeniem przywi膮zania, ADHD, stereotypiami ruchowymi i聽tikami. Nie聽ma dw贸ch podobnych przypadk贸w autyzmu. Ka偶de dziecko zachowuje si臋 indywidualnie i聽objawy maj膮 r贸偶ne nasilenie. Jedne wykazuj膮 tylko聽niewielkie op贸藕nienia mowy i聽koncentruj膮 si臋 na聽艣wiecie rzeczy. Niekt贸re natomiast unikaj膮 kontakt贸w z聽r贸wie艣nikami, nie聽komunikuj膮 si臋 w聽og贸le za聽pomoc膮 s艂贸w (u偶ywaj膮 gest贸w) i聽reaguj膮 agresj膮 oraz聽z艂o艣ci膮 na聽najdrobniejsze zmiany w聽otoczeniu.
Bez wzgl臋du na聽diagnoz臋 spektrum autystyczne polega na聽zaburzeniach komunikacji, powtarzalnym, rutynowym zachowaniem oraz聽trudno艣ciami w聽kontaktach z聽otoczeniem.

Opracowano na聽podstawie:

1) Ga艂kowski T., Kossewska J., (red.), Autyzm wyzwaniem naszych czas贸w, Wyd. Naukowe Akademii Pedagogicznej, Krak贸w 2004, ISBN 83-7271-062-7.

2) Olechnowicz H., Wok贸艂 autyzmu. Fakty, skojarzenia, refleksje, WSiP, Warszawa 2004, ISBN 83-02-08923-0.
Randall P., Autyzm. Jak pom贸c rodzinie?, GWP, Gda艅sk 2002, ISBN 83-87957-54-2.

3) Firth U., Autyzm i聽zesp贸艂 Aspergera, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, ISBN 83-200-3093-5.

4) Komender J., Autyzm i聽zesp贸艂 Aspergera, PZWL, Warszawa 2009, ISBN 978-83-200-3812-5.