Co to jest Autyzm?

Co to jest Autyzm

Zaburzenia ze spektrum autystycznego ( z ang. Autistic Spectrum Disorder, ASD) nale┼╝─ů do grupy zaburze┼ä rozwojowych m├│zgu cz┼éowieka. Wp┼éywaj─ů na zdolno┼Ť─ç komunikowania si─Ö, utrzymywania kontakt├│w spo┼éecznych i okazywania emocji. Osoby zaburzone charakteryzuj─ů trudno┼Ťci w komunikacji werbalnej i niewerbalnej oraz powtarzaj─ůce si─Ö, schematyczne post─Öpowanie.

Od maja 2013 roku, wed┼éug najnowszej instrukcji organizacji WHO, m├│wimy o jednej jednostce diagnostycznej ÔÇô autystycznym spektrum zaburzeniowym (ASD). Wcze┼Ťniej lekarze grupowali je na poszczeg├│lne podtypy, takie jak zaburzenia autystyczne, dzieci─Öce zaburzenia dezintegracyjne, inne zaburzenia rozwojowe oraz Zesp├│┼é Aspergera.

Bez wzgl─Ödu na stanowisko ┼Ťrodowiska medycznego i WHO wa┼╝ne jest, aby zaburzenia zachowania by┼éy diagnozowane w jak najwcze┼Ťniejszym wieku dziecka. Diagnoza musi by─ç pe┼éna i wraz z rozwojem dziecka modyfikowana.

U dziecka z autyzmem nieprawid┼éowa percepcja emocjonalna, kt├│ra jest skutkiem anomalii pracy m├│zgu, powoduje nieadekwatne reakcje np. strachu na szelest papieru lub d┼║wi─Ök suszarki. M├│zg autystyka ma trudno┼Ťci z uczeniem si─Ö i ignorowaniem bod┼║c├│w oboj─Ötnych dla dziecka zdrowego. Zwyczajowo oboj─Ötne przedmioty (np. talerze, k├│┼éeczka, patyczki, cukierki, nawet zabawki) s─ů dla autystyka ┼║r├│d┼éem fascynacji, emocjonalnego zaanga┼╝owania i obsesyjnych zainteresowa┼ä, niezrozumia┼éych dla r├│wie┼Ťnik├│w i otoczenia.

Spektrum autystyczne to szerokie poj─Öcie, obejmuj─ůce r├│┼╝ne typy os├│b o cechach autystycznych, wykazuj─ůcych odmienne mechanizmy lub przyczyny powoduj─ůce trudno┼Ťci rozwojowe i maj─ůce cz─Östo odr─Öbne wymagania wobec ┼Ťrodowiska. Wszystkie one charakteryzuj─ů si─Ö znacznymi zaburzeniami interakcji spo┼éecznych i komunikacji, jak r├│wnie┼╝ znacznie ograniczonymi zainteresowaniami i bardzo powtarzalnym zachowaniem.

Autyzm jest zaburzeniem neurorozwojowym, kt├│re ma wp┼éyw na zdolno┼Ť─ç komunikowania si─Ö, utrzymywania kontakt├│w spo┼éecznych i okazywania emocji. Autyzm nale┼╝y do grupy ca┼éo┼Ťciowych zaburze┼ä rozwojowych. Zaburzenia okre┼Ťla si─Ö jako ca┼éo┼Ťciowe, poniewa┼╝ dotycz─ů obszar├│w funkcjonowania, gdzie zaburzone jest wiele sfer rozwoju.
Autyzm to zaburzenie, kt├│rego geneza do dzisiaj nie zosta┼éa jednoznacznie wyja┼Ťniona przez nauk─Ö. Wsp├│┼éczesne badania sugeruj─ů, ┼╝e autyzm jest zaburzeniem wrodzonym, ale model dziedziczenia nie jest do ko┼äca potwierdzony.

Podejrzewa si─Ö, ┼╝e istniej─ů czynniki maj─ůce wp┼éyw na m├│zg dziecka w czasie ci─ů┼╝y i zalicza si─Ö do nich zar├│wno czynniki biologiczne (choroby zaka┼║ne, wirusy, bakterie), jak i chemiczne (alkohol etylowy, kwas walproinowy, za┼╝ywane leki podczas ci─ů┼╝y i nara┼╝enie p┼éodu na metale ci─Ö┼╝kie). Nieprawid┼éowa praca m├│zgu ma ┼Ťcis┼éy zwi─ůzek z autyzmem, ale naukowcy do dzisiaj nie s─ů zgodni, kt├│re cechy m├│zgu odpowiadaj─ů za dane zaburzenia w funkcjonowaniu autystyka.

Pewne zachowania w autyzmie t┼éumaczy si─Ö tzw. teori─ů istotno┼Ťci obrazu, kt├│ra wyja┼Ťnia po cz─Ö┼Ťci pod┼éo┼╝e nieadekwatnej reakcji emocjonalnej na bod┼║ce sensoryczne (unikanie kontaktu wzrokowego, unikanie nowych dozna┼ä, nadwra┼╝liwo┼Ť─ç s┼éuchowa, dziwaczne zainteresowania, nieadekwatna fascynacja zwyk┼éymi przedmiotami).

W m├│zgu zdrowego dziecka buduje si─Ö ÔÇ×krajobraz istotno┼ŤciÔÇŁ ÔÇô rodzaj mapy, kt├│ra okre┼Ťla znaczenie wszystkiego w otoczeniu. M├│zg uczy si─Ö ignorowa─ç w sferze poznawczej rzeczy ju┼╝ znane.U dziecka z autyzmem nieprawid┼éowa percepcja emocjonalna, kt├│ra jest skutkiem anomalii pracy m├│zgu, powoduje nieadekwatne reakcje np. strachu na szelest papieru lub d┼║wi─Ök suszarki. M├│zg autystyka ma trudno┼Ťci z uczeniem si─Ö i ignorowaniem bod┼║c├│w oboj─Ötnych dla dziecka zdrowego. Zwyczajowo oboj─Ötne przedmioty (np. talerze, k├│┼éeczka, patyczki, cukierki, nawet zabawki) s─ů dla autystyka ┼║r├│d┼éem fascynacji, emocjonalnego zaanga┼╝owania i obssesyjnych zainteresowa┼ä, niezrozumia┼éych dla r├│wie┼Ťnik├│w i otoczenia.

Zniekszta┼écony krajobraz istotno┼Ťci nara┼╝a dziecko z autyzmem na nieprzyjemne doznania emocjonalne. Doznania te maj─ů cz─Östo dramatyczny skutek dla samego dziecka, jak i jego rodzic├│w. Nie pozwalaj─ů na normalne funkcjonowanie w sytuacjach wymagaj─ůcych skupienia na istotnej czynno┼Ťci typu nauka, czytanie, pisanie, spacer, zabawa z r├│wie┼Ťnikami.

Jakie rodzaje autyzmu wyr├│┼╝niamy

Autyzm wczesnodzieci─Öcy

ÔÇô inaczej autyzm g┼é─Öboki albo┬ázesp├│┼é Kannera. Wyst─Öpuje 4 razy cz─Ö┼Ťciej u┬ách┼éopc├│w ni┼╝ dziewczynek.

Typowe objawy:
ÔÇô trudno┼Ťci w┬ázakresie komunikowania swoich stan├│w uczuciowych i┬áemocjonalnych,
ÔÇô problemy w┬ákontaktach spo┼éecznych, k┼éopoty z┬áintegracj─ů wra┼╝e┼ä zmys┼éowych,
ÔÇô przymus sta┼éo┼Ťci otoczenia,
ÔÇô spo┼éeczna samoizolacja,
ÔÇô stereotypowe czynno┼Ťci,
ÔÇô zaburzenia mowy, echolalia,
ÔÇô wybitna pami─Ö─ç mechaniczna,
ÔÇô brak reakcji na┬áw┼éasne imi─Ö,
ÔÇô zazwyczaj niewymawianie ani jednego s┼éowa w┬áwieku 16 miesi─Öcy,
ÔÇô unikanie kontaktu wzrokowego z┬ározm├│wc─ů.

Autyzm atypowy

ÔÇô znajduje si─Ö w┬áklasyfikacji ICD-10 pod┬ákodem F84.1. Objawy nie┬ás─ů jednoznaczne i┬ápe┼éne. Pierwsze symptomy choroby pojawiaj─ů si─Ö p├│┼║niej ni┼╝ w┬áprzypadku autyzmu wczesnodzieci─Öcego. Autyzm atypowy mo┼╝e rozwin─ů─ç si─Ö oko┼éo 3 roku ┼╝ycia, a┬ánawet p├│┼║niej.

Zespół Aspergera

ÔÇô inaczej syndrom Aspergera (ang. AspergerÔÇÖs Syndrome, AS).Znajduje si─Ö w┬áICD-10 pod┬ákodem F84.5. Nale┼╝y do┬átzw. ┼éagodnych postaci autyzmu.

Główne objawy syndromu Aspergera:
ÔÇô upo┼Ťledzenie umiej─Ötno┼Ťci spo┼éecznych,
– niech─Ö─ç pracy w┬ágrupie,
ÔÇô ograniczona elastyczno┼Ť─ç my┼Ťlenia,
– obsesyjne zainteresowania,
– trudno┼Ťci w┬áakceptacji zmian otocznia,
– zachowania rutynowe,
– trudno┼Ťci w┬ákomunikacji niewerbalnej.

W┬áodr├│┼╝nieniu od┬áautyzmu dzieci─Öcego dzieci z┬ázespo┼éem Aspergera (ZA) wykazuj─ů raczej prawid┼éowy rozw├│j poznawczy, nie┬áma op├│┼║nie┼ä w┬ározwoju mowy ani zaburze┼ä uniemo┼╝liwiaj─ůcych logiczn─ů komunikacj─Ö. Osobom z┬áZA┬á┼éatwiej zaadaptowa─ç si─Ö tak┼╝e do┬á┼Ťrodowiska spo┼éecznego.

Upo┼Ťledzenie zdolno┼Ťci niewerbalnego uczenia si─Ö

ÔÇô ang. Nonverbal Learning Disabilities, NLD. Znajduje si─Ö w┬áICD-10 pod┬ákodem F81.9. Obrazem klinicznym bardzo przypomina zesp├│┼é Aspergera.

Główne objawy:

– nadwra┼╝liwo┼Ť─ç zmys┼é├│w,
– brak umiej─Ötno┼Ťci komunikowania si─Ö pozawerbalnie,
– bogate s┼éownictwo,
– trudno┼Ťci w┬ázakresie r├│wnowagi i┬ágrafomotoryki,
– brak umiej─Ötno┼Ťci wyobra┼╝eniowych,
– s┼éaba pami─Ö─ç wzrokowa,
– problemy w┬ákontaktach z┬ár├│wie┼Ťnikami,
– dos┼éowna interpretacja przekaz├│w s┼éownych,
– zachowania stereotypowe.

Ca┼éo┼Ťciowe zaburzenie rozwoju nie┬ázdiagnozowane inaczej

ÔÇô w┬áskr├│cie PDD-NOS. Znajduj─ů si─Ö pod┬ákodem F84.9. Rozpoczynaj─ů si─Ö we┬áwczesnym dzieci┼ästwie. Objawiaj─ů si─Ö trudno┼Ťciami w┬ákontaktach spo┼éecznych, trudno┼Ťciami w┬ákomunikacji, s┼éabo┼Ťci─ů fizyczn─ů i┬ánietypowym zachowaniem. Do┬áPDD-NOS zalicza si─Ö m.in.┬ázesp├│┼é Hellera (utrata umiej─Ötno┼Ťci spo┼éecznych, motorycznych i┬áj─Özykowych) i┬ázesp├│┼é Retta (g┼é─Öboka niesprawno┼Ť─ç ruchowa, ograniczone mo┼╝liwo┼Ťci komunikacji z┬áotoczeniem, stereotypowe ruchy r─ůk, st─Öpienie emocjonalne, ataksja, przykurcze mi─Ö┼Ťni).

Autyzm wysokofunkcjonuj─ůcy

ÔÇô ang. High-Functioning Autism, HFA. Nie┬ájest jednostk─ů chorobow─ů, ale┬áokre┼Ťlenie to┬ástosuje si─Ö wobec os├│b chorych na┬áautyzm, kt├│re w┬ámiar─Ö dobrze radz─ů sobie w┬áspo┼éecze┼ästwie.

Zaburzenia semantyczno-pragmatyczne

ÔÇô ang. Semantic-Pragmatic Disorder, SPD. Przede wszystkim objawy cechuj─ů si─Ö trudno┼Ťciami w┬ázakresie rozumienia i┬áprodukcji mowy oraz┬áw┬áop├│┼║nieniu w┬ározwoju mowy. Osoba nie┬ájest w┬ástanie, np.┬áuchwyci─ç aluzji, ┼╝art├│w s┼éownych, metafor, analogii czy┬áukrytych sugestii, dwuznacznych sytuacji

Zespół wielu złożonych zaburzeń rozwojowych

ÔÇô ang. Multiple-complex Developmental Disorder, McDD. Na┬át─Ö jednostk─Ö chorobow─ů sk┼éada si─Ö wiele r├│┼╝norodnych objaw├│w:

– zaburzenia emocjonalne,

– nieprawid┼éowo┼Ťci w┬ákontaktach spo┼éecznych,
– trudno┼Ťci w┬ákomunikacji,
– ograniczone wzorce zachowa┼ä,
– zaburzenia my┼Ťlenia.

Hyperleksja

ÔÇô przejawia si─Ö w┬ápostaci k┼éopot├│w z┬ározumieniem j─Özyka m├│wionego, trudno┼Ťci w┬ásocjalizacji, nadwra┼╝liwo┼Ťci zmys┼éowej, zachowaniach autostymualcyjnych, my┼Ťlenia konkretnego na┬árzecz abstrakcyjnego, przymusu trzymania si─Ö rutyny.

Zaburzenia ze┬áspektrum autyzmu nie┬ás─ů jednolite objawowo. Autyzm wymaga dok┼éadnej diagnozy r├│┼╝nicowej, np.┬áze┬áschizofreni─ů dzieci─Öc─ů, reaktywnym zaburzeniem przywi─ůzania, ADHD, stereotypiami ruchowymi i┬átikami. Nie┬áma dw├│ch podobnych przypadk├│w autyzmu. Ka┼╝de dziecko zachowuje si─Ö indywidualnie i┬áobjawy maj─ů r├│┼╝ne nasilenie. Jedne wykazuj─ů tylko┬ániewielkie op├│┼║nienia mowy i┬ákoncentruj─ů si─Ö na┬á┼Ťwiecie rzeczy. Niekt├│re natomiast unikaj─ů kontakt├│w z┬ár├│wie┼Ťnikami, nie┬ákomunikuj─ů si─Ö w┬áog├│le za┬ápomoc─ů s┼é├│w (u┼╝ywaj─ů gest├│w) i┬áreaguj─ů agresj─ů oraz┬áz┼éo┼Ťci─ů na┬ánajdrobniejsze zmiany w┬áotoczeniu.
Bez wzgl─Ödu na┬ádiagnoz─Ö spektrum autystyczne polega na┬ázaburzeniach komunikacji, powtarzalnym, rutynowym zachowaniem oraz┬átrudno┼Ťciami w┬ákontaktach z┬áotoczeniem.

Opracowano na podstawie:

1) Gałkowski T., Kossewska J., (red.), Autyzm wyzwaniem naszych czasów, Wyd. Naukowe Akademii Pedagogicznej, Kraków 2004, ISBN 83-7271-062-7.

2) Olechnowicz H., Wokół autyzmu. Fakty, skojarzenia, refleksje, WSiP, Warszawa 2004, ISBN 83-02-08923-0.
Randall P., Autyzm. Jak pomóc rodzinie?, GWP, Gdańsk 2002, ISBN 83-87957-54-2.

3) Firth U., Autyzm i zespół Aspergera, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, ISBN 83-200-3093-5.

4) Komender J., Autyzm i zespół Aspergera, PZWL, Warszawa 2009, ISBN 978-83-200-3812-5.

´╗┐